Is fotografie kunst?"

Tekenen en schilderen worden tot de kunsten gerekend, althans als het op zodanige wijze wordt gedaan dat de emoties van de maker er in lijken te zijn verwerkt en de aandachtige beschouwer die emoties onderkent en er door wordt geraakt. Daar zit een persoonlijk element in - niet iedereen zal door ieder werk worden beroerd. Maar sommige afbeeldingen zijn in staat een grote hoeveelheid mensen te emotioneren - en die afbeeldingen hebben dus iets speciaals. Dat "iets" bestaat uit twee dingen: enerzijds de emoties van de maker die op de een of andere wijze in de afbeelding zijn geraakt en aan de andere kant de beschouwer die in staat is die emoties te onderkennen en op zich in te laten werken. Een kunstenaar kan dus omschreven worden als iemand die emoties ervaart, die emoties een rol laat spelen bij het ontstaan van het werk dat hij produceert en over voldoende handvaardigheid bezit om die emoties op voor anderen herkenbare wijze in het uiteindelijke product op te nemen.

Fotografie

Fotografie is in eerste instantie een technisch proces. Het min of meer "nauwkeurig" registreren van helderheden en kleuren leidt tot een afbeelding. Daartoe is een zekere vaardigheid vereist, maar het kan volkomen emotieloos gebeuren - voorbeelden daarvan zijn de flitscamera om snelheidsovertredingen vast te leggen en bewakingscamera's in een winkelcentrum. De meeste foto's zullen ook op die manier tot stand komen, hoewel de fotograaf het opnametijdstip en de beeldinhoud kan bepalen. Dat kan er toe leiden dat er ook emoties een rol spelen en dat welbewust wordt gestreefd naar een afbeelding waarin die emoties herkenbaar kunnen zijn voor anderen. In dat geval zou je ook van "kunst" kunnen spreken. In veel gevallen zal de afbeelding vormen bevatten die door de beschouwer worden geassocieerd met bepaalde zaken als "oma", "auto", "bos" enzovoorts. Dat doen we niet altijd - bij abstact werk weten we veelal de vormen niet te verbinden met zaken die we kennen.

"Handvaardigheid"

Zowel bij tekenen/schilderen als bij fotografie zal degene die iets maakt over voldoende handvaardigheid moeten beschikken om het ter beschikking staande gereedschap te gebruiken op zodanige wijze dat het resultaat overeen komt met hetgeen wordt gewenst. In dat opzicht is schilderen en tekenen "eenvoudiger" dan fotografie: de schilder of tekenaar kan simpel weglaten wat hij niet in het beeld wil en datgene dat hij wel in beeld wil rangschikken zoals hem dat het beste lijkt. Bij fotografie zijn er door de registratiemethode en de gebruikte objectieven beperkingen. De opkomst van digitale fotografie met de uitgebreide beeldbewerkingsmogelijkheden achteraf heeft het verschil verkleind: het is nu in principe mogelijk achteraf elementen uit het beeld te verwijderen of nieuwe toe te voegen. Daarmee komen de creatieve mogelijkheden van de verschillende disciplines dichter bij elkaar, de daarvoor noodzakelijke vaardigheden verschillen uiteraard. Meer uitdrukkingsmogelijkheden leiden niet automatisch tot "kunst" - de hoeveelheid mogelijkheden leidt niet automatisch tot het in het werk opnemen van voor anderen kenbare emoties en reacties daar op. Zo bezien is "techniek" bij beide disciplines niet zo erg van belang, het gaat om andere zaken.

Hoe realistisch zijn afbeeldingen?

Noch schilder- of tekenkunst, noch fotografie zijn in staat tot werkelijkheidsgetrouwe afbeeldingen. In beide gevallen wordt op zijn best een driedimensionale werkelijkheid weergegeven in een plat vlak. het lijkt dus eigenlijk "nergens" op. Daarnaast vind er in de hersenen van de beschouwer een "vertaalproces" plaats dat de binnen gekomen informatie vervormd tot hetgeen we denken waar te nemen. Dat werkt niet bij iedereen gelijk, maar in ieder geval zetten we allemaal het binnenkomende beeld op zijn kop. En omdat we dat doen met alles wat we waarnemen merken we daar helemaal niks van....

Kan fotografie kunst zijn?

Ja, waarom niet? Als aan de voorwaarden hierboven wordt voldaan, zou dat kunnen. Dat zal lang niet altijd het geval zijn. De meeste foto's zullen niet aan de voorwaarden voldoen en veel van wat wordt gepubliceerd heeft slechts documentaire waarde en is af en toe ook niet om aan te zien. Maar in een enkel geval kan het zeker. Dan wordt je "gepakt" door een foto. En dus zou je van "kunst" kunnen spreken. Het maken van een dergelijke afbeelding is wel een stuk moeilijker dan er één tekenen of schilderen....

Wat als "fine art photography" wordt gepresenteerd, valt vaak in de categorie "gekunsteld" - de maker beschikt over een zekere vaardigheid in het rangschikken van beeldelementen en het gebruik van een beeldbewerkingsprogramma, maar allerlei electronische "kunstjes" leiden niet automatisch tot "kunst".

Links