Filters

Bij de traditionele fotografie werden (en worden nog steeds) allerlei filters gebruikt. Zoals een UV- of "skylight" filter dat een vaak hinderlijk blauwzweem moest onderdrukken bij het fotograferen midden op de dag en/of grote hoogte. Bij zwartwit fotografie was vooral een geelfilter populair omdat het het contrast van witte wolken ten opzichte van de blauwe lucht vergrootte. Een roodfilter deed dit nog wat dramatischer. Hebben dergelijke filters ook bij digitale fotografie nog zin?

Het simpele antwoord is nee, de meeste volstrekt niet meer.

UV-filter

Een UV-filter had als doel om het ultraviolette licht tegen te houden. Dat licht kon bij kleurenfilm een hinderlijk blauwzweem geven. Een sensor in een digitale camera is ongevoelig voor UV-licht en het filter heeft dus totaal geen filterend effect.

Geel-, groen-, rood-, oranje-, en blauwfilters

Deze filters worden traditioneel bij zwartwit fotografie gebruikt. Het effect is dat de "eigen" kleur helderder lijkt op een zwartwitfoto en de complementaire kleur donkerder. Een geelfilter maakt dus het blauw donkerder en het geel lichter. Dat is bij digitale fotografie achteraf met een beeldbewerkingsprogramma prima na te bootsen. Het gebruik van dergelijke filters is dus volstrekt overbodig.

"Skylight"-filter

Een skylight filter heeft een min of meer zelfde effect als een UV-filter - een eventueel aanwezig blauwzween verdwijnt. Daarnaast wordt het beeld ook iets warmer van kleur. Ook dit filter is niet meer nodig.

Kleurcorrectiefilters

Bij gebruik van daglicht kleurenfilm bij kunstlicht of omgekeerd werden wel correctiefilters gebruikt. Bij digitale fotografie zijn ze niet meer nodig, omdat achteraf de juiste witbalans kan worden ingesteld.

Grijsfilter

Grijsfilters houden het licht voor een deel tegen. Dat kan nuttig zijn. Bijvoorbeeld bij het in de felle zon fotograferen van een waterval. Wanneer daar zelfs bij de laagste instelbare ISO waarde nog een korte sluitertijd moet worden ingesteld, zal het water scherp worden afgebeeld. Mooier is het als het stromende water niet scherp is. De bewegingsonscherpte van het water suggereert de beweging beter dan "in de beweging bevroren" water. Een grijsfilter kan dan uitkomst bieden. Omdat dat grijsfilter een deel van het licht tegenhoudt, zal een langere sluitertijd kunnen worden gekozen.

De bewegingsonscherpte van het water is wat u wilt, niet trillingsonscherpte omdat u de camera niet goed meer stil kunt houden. Het gebruik van een grijsfilter zal dus vaak ook een statief noodzakelijk maken.

Grijsfilters zijn te koop in verschillende gradaties die meer of minder licht tegen houden. Daarnaast zijn er variable grijsfilters. Daarbij kunt u de mate van licht tegen houden traploos instellen. Dat lijkt handig, maar de optische kwaliteit is meestal erg matig.

De gewenste bewegingsonscherpte is tot op zekere hoogte ook via een beeldbewerkingsprogramma te bereiken. Meestal ziet dat er echter minder "echt" uit dan wanneer het effect tijdens de opname is verkregen. Een grijsfilter kan dus zijn nut hebben in bepaalde omstandigheden.

Verloopfilters

Voor landschapsfotografie werden wel verloopfilters gebruikt. Die filters bestaan uit een bovenste en een onderste helft die in kleur verschillen. Grijs/wit werd wel gebruikt om de lucht iets donkerder te maken, bruin/wit om een wat andere stemming te creeeren. Voor digitale fotografie zijn ze inmiddels volstrekt overbodig, omdat het gewenste effect later gemakkelijk via beeldbewerking is aan te brengen. Bij video worden ze nog steeds veel gebruikt - het tvprogramma "Topgear" schijnt er absoluut niet zonder te kunnen....

Polarisatiefilter

Een polarisatiefilter is in staat schittering van niet-metalen voorwerpen meer of minder te reduceren. Dat kan heel handig zijn wanneer er waterpartijen in beeld zijn. Door de schittering op het wateroppervlak weg te nemen, kunnen bijvoorbeeld de in uw vijver rondzwemmende goudvissen beter zichtbaar worden gemaakt. Door het wegnemen van de schiittering worden de kleuren intenser - het effect is hetzelfde als bij een polaroid zonnebril.

Er zijn twee soorten polarisatiefilters te koop, lineaire en circulair werkende. Voor een digitale camera hebt u een circulair polarisatiefilter nodig. Bij gebruik van een (goedkoper) lineair filter zal de belichtingsmeting in uw camera niet goed werken!

Een polarisatiefilter kan niet worden nagebootst in een beeldbewerkingsprogramma. Het is dus een zinvolle aankoop. De mate waarin de schittering wordt weggenomen, is instelbaar. Het filter zit namelijk in een draaibare houder gemonteerd. Wanneer veel schittering wordt weggenomen, wordt er ook behoorlijk wat licht tegen gehouden. Dat kan leiden tot zodanig lange sluitertijden, dat een statief noodzakelijk wordt.

 

Filteroverzicht

filtertype nuttig bij
zwartwit film kleurenfilm digitale fotografie
UV overbodig ja nee
skylight overbodig ja nee
geel, groen, rood, oranje, groen, blauw ja nee nee
kleurcorrectie nee ja overbodig
grijs ja ja ja
verloopfilter ja ja overbodig
polarisatiefilter ja ja ja

Filter als doorzichtige lensdop?

Vaak worden UV-filters gebruikt als een doorzichtige lensdop. Een filter houdt inderdaad stof, vuil en water weg van de voorste lens. Een nadeel is echter dat ieder filter, hoe goed ook, een extra overgang van lucht naar glas en een overgang van glas naar lucht met zich meebrengt. Dat kan de beeldkwaliteit in negatieve zin beinvloeden. De objectieffabrikant heeft zijn uiterste best gedaan om met behulp van speciale coatings de gevoeligheid van het objectief voor schittering en spookbeelden zo goed mogelijk te onderdrukken. Door het objectief vervolgens te voorzien van een doorzichtige lensdop worden die inspanningen (waar u stevig voor heeft betaald) ten dele weer te niet gedaan.

Als u toch een UV-filter wilt gebruiken uit oogpunt van bescherming, doe dat dan alleen in situaties waar inderdaad allerlei abrasief vuil kan rondvliegen (strand, woestijn, ijzergieterij, gridstraalinstallaties etc).

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Zonnekap

Objectieven worden meestal met (bijpassende!) zonnekap geleverd. Een zonnekap is geen filter, maar kan wel een grote invloed op de beeldkwaliteit hebben. De naam "zonnekap" is ongelukkig. Dat suggereert dat het ding alleen zinvol zou zijn wanneer de zon schijnt. In het duits spreekt men over "Streulichtblende". Dat is een veel betere omschrijving. Een zonnekap houdt namelijk strooilicht uit de lens, hetgeen tot briljantere kleuren leidt. Het gebruik is dus zeker niet tot zonnig weer beperkt. Naast het tegengaan van strooilicht houdt een zonnekap ook regen en vuil min of meer vrij van de lens. Zet hem er dus op - onder alle omstandigheden. De enige uitzondering is wanneer u zo dichtbij fotografeert dat de "zonnekap" de lichtinval zodanig beperkt dat het onderwerp erdoor wordt beschaduwd.

Een zonnekap kan beter worden vergeleken met een paraplu - zowel in de regen als bij felle zon zeer nuttig, en bij bewolkt weer beschermt hij nog steeds tegen vogelpoep en vallende eikels.

Filterkwaliteit

Wanneer u een duur objectief en een dure camera koopt, is het zaak ook kwalitatief goede filters aan te schaffen. Goed zijn onder andere filters van de cameramerken zelf en van Hoya, B+W, Zeiss en Heliopan. De veel goedkopere filters uit China kunnen allerlei afwijkingen introduceren.

Oppassen met groothoeklenzen

Voor groothoeklenzen worden speciale, extra dunne, filters aangeboden. Dat heeft zin. Bij het vastschroeven van een normaal filter zou het filter "klem kunnen worden geschroefd tegen de frontlens" en daardoor beschadigingen kunnen veroorzaken aan zowel objectief als filter. Ook kan er daardoor beeldvervorming ontstaan. De dunnere filters kennen die problemen en gevaren niet.

Gelfilters

Een speciale soort filters zijn de zogenaamde gelfilters. Deze bestaan uit doorzichtig plastic. Ze dienen niet om het licht dat via de lens binnen komt op enigerlei wijze te kleuren. Ze worden daarentegen gebruikt om de kleur van kunstlicht te veranderen. Dat gebeurt op grote schaal in het theater, maar ook op een flitser kunnen ze worden gebruikt. Dat kan nuttig zijn wanneer een opname zowel door kunstlicht (bijvoorbeeld gloeilampen) als door flitslicht wordt belicht. Door de kleur van het flitslicht bij te kleuren in de richting van het aanwezige kuntslicht, zal het eenvoudiger zijn om naderhand de juiste witbalans in te stellen. Ze kunnen niet worden gebruikt op objectieven, omdat de optische kwaliteit daartoe volledig ontoereikend is.

Links