Opslag en bewerking van (foto)bestanden

Bij digitale camera's wordt de opname (datgene dat de sensor heeft vastgelegd) opgeslagen in een bestand. Gekozen kan worden uit twee manieren van opslag: JPEG en RAW. Wat u kiest, bepaalt de mogelijkheden tot latere aanpassing. Wanneer de camera zelf het beeldbestand "bedenkt" ontstaat een JPEG bestand dat op ieder beeldscherm zichtbaar is te maken. Wanneer de camera alleen de via de beeldsensor verkregen getalsmatige informatie en de filterverdeling opslaat, ontstaat een RAW bestand. Dat RAW bestand kan later met behulp van een computerprogramma ("RAW-converter") omgezet worden in een beeldbestand.

Rekencapaciteit, bestandstype en compressie

Het laten berekenen van het beeld door de camera heeft een aantal nadelen. De rekencapaciteit van een camera is beperkt en daardoor wordt de berekening minder nauwkeurig uitgevoerd dan zou kunnen. Bovendien wordt bij de opslag van het resultaat van die berekening "compressie" toegepast. Dat wil zeggen: niet alle informatie wordt opgeslagen, maar slechts een min of meer geslaagde "samenvatting" - waarbij definitief gegevens verloren gaan. Het resultaat is een JPEG bestand. Zou u dat later willen bewerken, dan hebt u dus niet alle informatie die oorspronkelijk was vastgelegd door de camera beschikbaar. Daarnaast wordt het JPEG bestand, wanneer er een verandering in is aangebracht, bij het opslaan opnieuw gecomprimeerd - waarbij opnieuw informatie verloren gaat.

Wanneer de camera het RAW bestand opslaat, wordt alle informatie opgeslagen. Daarmee kunt u dan vervolgens aan de slag op een computer met een programma dat nauwkeuriger kan rekenen en hebt u ook veel meer mogelijkheden tot aanpassing. Pas wanneer u tevreden bent over al die aanpassingen, slaat u het resultaat op als JPEG bestand. Dat zal daardoor van betere kwaliteit zijn. En de oorspronkelijke informatie blijft altijd beschikbaar in het RAW bestand - ook als er in de toekomst betere rekenprogramma's beschikbaar komen. Dat gebeurt met een zekere regelmaat: het loont om steeds met de laatste versie van een RAW-converter te werken om een nauwkeuriger berekening te kunnen uitvoeren.

Beeldbewerking

Om van een digitale camera een foto te verkrijgen, zal altijd beeldbewerking nodig zijn. Als u de camera dat laat doen eindigt u met een JPEG bestand. In veel gevallen hoeft u daaraan niets meer te doen - en u kunt er ook niet te veel aan doen voordat uw ingrepen hinderlijk zichtbaar worden. Wanneer u de camera het beeld als RAW-bestand laat opslaan, zult u zelf de foto moeten "ontwikkelen". Niet in de klassieke donkere kamer, maar achter uw computer. Dat kost tijd, maar geeft u ook veel beter de mogelijkheid om juist die foto te verkrijgen die u in gedachten had.

Noodzakelijke software

Om een RAW bestand te kunnen bewerken hebt u twee verschillende programma's nodig. Het eerste programma dient om het RAW bestand om te zetten in een beeld op uw computerscherm zodat u kunt zien wat u doet (een zogenaamde RAW-converter). Het tweede programma is een zogenaamde "pixeleditor", een beeldbewerkingsprogramma waarmee u in principe desnoods per pixel een verandering kunt aanbrengen.

Die software hoeft u niet apart te kopen. Bij de camera is een CD of DVD meegeleverd waarop alle software staat om dat te kunnen doen. Camerafabrikanten zijn echter meestal niet erg bedreven in het maken van gebruiksvriendelijke software. Het werkt vaak tamelijk klungelig. Beter koopt u een serieus programma voor beeldbewerking.

Welke beeldbewerkingsprogramma?

Zowel RAW-converters als "pixeleditors" zijn er in talloze varianten. Naast kostprijs en mogelijkheden speelt ook persoonlijke voorkeur of al reeds bestaande bekendheid met een bepaald programma een rol bij de keuze. Met allerlei programma's zijn prima resultaten te bereiken - mits u weet hoe u met de programma's moet omgaan.

Photoshop (samen met ACR als RAW-converter) is het bekendste programma. Het is zeer uitgebreid, kan nagenoeg alles, is erg duur en in veel gevallen "overkill". Een veel betere keuze is Photoshop Elements of Lightroom. Beide komen ook met ACR als RAW-converter (min of meer ingebouwd in Lightroom) en zijn veel eenvoudiger onder de knie te krijgen als Photoshop (maar bieden ook minder mogelijkheden). Naast de bovengenoemde software worden onder meer Bibble, DxO, GIMP en Capture One veel gebruikt. Zoals gezegd: de door de camera leverancier meegeleverde software doet het ook. Meestal wat minder gebruiksvriendelijk, maar het meeste van wat u nodig heeft zit er ongetwijfeld in. En het is kosteloos.

Voorbeelden

Beeldbewerking en de mogelijkheden daarvan worden het snelst duidelijk door een aantal voorbeelden.

Voor bewerking Uitgeverde ingrepen Na bewerking
De foto laat een meneer zien achter zijn instrument. Er staan ook allerlei andere dingen op de foto. Zoals een dirigent en collega muzikanten. Dat is niet altijd te voorkomen, u kunt als fotograaf nu eenmaal niet midden in een spelend orkest gaan rondwandelen. De eerste bewerking bestond uit het wegsnijden van "overtollige" beeldgedeelten. Vervolgens werd de foto omgezet naar zwartwit, wat extra contrast aangebracht en de ruimte aan de linkerkant wat donkerder gemaakt. Op die manier wordt de nadruk gelegd op de weerkaatsingen in het instrument (het plein waarop werd gemusiceerd en het publiek) en het ene oog van de muzikant die vol aandacht zowel het notenschrift als de dirigent in het oog houdt.
De foto laat een geparkeerde scooter zien en is eigenlijk vrij saai. Om een wat spookachtiger beeld te krijgen werd de foto donkerder gemaakt, de kleuren wat verzadigt en naar geel verschoven en werden de knipperlichten en de koplamp extra aangezet. En grijze voorjaarsdag werd zo min of meer omgekleurd tot een herfstdag met af en toe een regenbui.
Bloemen in de sneeuw op een kerkhof. De afmetingen van de foto werden veranderd, en wat er nog zichtbaar was en er niet hoorde werd "weggeschil-derd" door plaatselijk heel sterk over te belichten. Daardoor verdween daar alle tekening in de sneeuw, terwijl die in de sneeuw op de bloemen behouden bleef. In dit geval vertoont het histogram een piek aan de rechterkant.
Bloemen in de tuin. Twee veranderingen: de uitsnede is veranderd en er is iets meer microcontrast en verzadiging aangebracht. Het hoeft niet altijd veel te zijn, ook subtiele veranderingen kunnen verschil maken.

Zangeres met gitarist die in de weg staat, samen onder een lelijk afdak. In dit geval is de foto omgezet in zwartwit, alles wat geen functie in het beeld had volledig zwart gemaakt en later de lippen en de ring van de zangeres ingekleurd.

Dit voorbeeld gaat dus verder dan simpele bewerking: er is sprake van het bewust veranderen van de foto om een geheel andere stemming op te roepen.

Moet ik dat ook doen?

Bovenstaande voorbeelden zijn niet meer dan een illustratie van enkele mogelijkheden. U hoeft dergelijke dingen niet te doen als u daar geen zin in heeft. De voorbeelden laten echter zien dat de opname die u maakt, niet het eindstation is of hoeft te zijn. Vaak kan met enkele eenvoudige ingrepen een veel treffender afbeelding worden verkregen.

Alle veranderingen zijn op basis van RAW-bestanden aangebracht. Bij JPEG-bestanden zou dat lang niet altijd mogelijk zijn geweest. Als u dus wilt "manipuleren", is het zaak fotos als RAW bestand op te slaan. En leer vooral de mogelijkheden van uw beeldbewerkingssoftware goed kennen!

Links